Fındığın Kaderi

Üreten Biz, Kazanan Başkası.

Çünkü bu şehirde fındık sadece bir ürün değil; ömür törpüsü, sinir testi, kader meselesi, hatta kimi dönemlerde ruh sağlığını ölçen bir barometre.

Yıllardır aynı tablo:

Üreten Giresunlu, kazanan başkası.

Fındığın kaderi bu kadar net olabilir mi?

Evet, Giresun’da olabilir.

Fındık fiyatı açıklanacağı zaman hepimiz nefesimizi tutuyoruz.

Siyasetçiler açıklama yapmadan önce “tarihi müjde” diyor.

Bizim de umutlarımız kabarıyor.

Sonra fiyat geliyor…

Tarihi müjde kısmı doğru; sadece tarih oluyor, müjde kısmı yok.

Her yıl aynı tiyatro:

“Rekor fiyat!” diye duyurulan rakam, üreticinin maliyetine kafa kafaya gelince, Giresunlunun aldığı tek rekor şey hayal kırıklığı oluyor.

Fındığın fiyatı düşerse suç hava koşullarında…

Çok çıkarsa “piyasa dengesi”…

Az olursa “reform”…

Bol olursa “stabilizasyon”…

Her şeyin bir bahanesi var.

Doğru düzgün fiyat vermemenin bahanesi sınırsız; üreticinin sabrı ve kazancı sınırlı.

Bir de fındık politikasinin görünmeyen kahramanları var:

Komisyoncular, ihracatçılar, büyük markalar.

Hepsi zincir gibi birbirine bağlı.

Giresunlu ise o zincirin ucuna bağlanmış küçük çan gibi; fiyat düşünce ilk o çalıyor.

Gerçek çözüm?

Her seçim döneminde “gelecek sene”ye erteleniyor.

Sanki Giresun’un fındığının bir sonraki yılda kendiliğinden akıllanıp kendi kendini değerlendireceğini sanıyoruz.

Oysa asıl gerçek şu:

Giresun’un fındığının sorunu verimsiz toprak değil, verimsiz politika.

Dünya markaları fındıkla zengin olurken, Giresunlu sadece kabuk topluyorsa burada bir sorun var.

Fındıkla ilgili konuşurken hep “karanlık odalar”, “büyük lobiler”, “uluslararası oyunlar” gibi laflar duyuyoruz ya…

Valla Giresunlu artık büyük oyundan değil, küçük hesaplardan bıktı.

Fındık fiyatı yükselince ortalıkta “ekonomik başarı hikâyesi” anlatan bir sürü kahraman türemiyor mu?

Aman Allah’im…

Sanki fiyatı yükselten meteorolojik bir mucize değil de kendileri.

Fiyat düşünce?

O zaman kahramanlar ortadan kayboluyor.

Yerine “fındık çok, piyasa böyle” diyen analiz uzmanları geliyor.

Kimin uzmanı olduğu belli değil, ama çoklar.

Fındık toplamak mı daha zor, bürokrasiyi anlamak mı?

Giresunlu üretici yaz boyunca:

•   Sabah namazıyla kalkar
•   İşçisini ayarlar
•   İmecisinin yevmiyesini hesaplar
•   Zirai masrafını hesaplar
•   Sıcağın altında fındık toplar…
• Ama fiyat açıklanırken üç kisi toplanıp “Bu sene böyle olsun” der, mesele biter. Üreticinin bir yıl verdiği emeği, üç kişinin bir masadaki sohbeti belirliyorsa, Orada adalet değil, tiyatro vardır.

Fındıkta tekel bizde, kârda tekel başkalarında. Dünyada fındık üretiminin büyük kısmı bizde ama kazancın büyük kısmı bizde değil.

• Bu nasil matematik?
• Bir tek Karadeniz bu denklemi çözebilir; çünkü başka yerde çözülmez.

Dünya markaları fındıkla büyüyor da Giresun neden büyümüyor?

Cevabı herkes biliyor ama kimse söylemiyor:

“Sistem var ama üreticinin lehine değil.” Gençler neden fındıktan kaçıyor?

Giresun’da çocuklara sorun:

“İleride ne olmak istiyorsun?”

Cevaplar:

•   “Mühendis olayım…”
•   “Polis olayım…”
•   “Hukuk okuyayım”

Ama “Fındık üreticisi olayım” diyen var mı?

Yok.

Olmaz.

Neden?

Çünkü genç biliyor:

İki ton fındık toplar, 5 hafta yorulur, üç paraya satar. (Ama 1 yılda yapılan bahçeye hizmet konuşulmaz)

Sonra da “dünya piyasası böyle” diye teselli edilir.

Fındığın gerçek sorunu:

Yönetilmemesi

Fındık politikasının sorunu aslında çok basit:

Plansızlık + Sessizlik + Siyasetin ilgisizliği.

Üretici yandı, siyaset susuyor.

Fiyat düştü, siyaset susuyor.

İhracatçı güçlendi, siyaset susuyor.

Ama iş seçim zamanı geldiğinde herkes “fındık bizim, hepimizin…

Giresunlu artık şu soruyu soruyor:

“Madem hepimizin niye sahip çıkan bu kadar az?”

Son Söz

Bu şehir fındığıyla dünyayı doyuruyor ama kendi üreticisini doyuramıyor.

Bu işin çözümü de açık:

Sözde değil, sistemde değişim.

Giresun’un fındığı dünyayı zengin ederken

Giresunluyu fakir bırakamaz.

Bırakıyorsa, burada doğaya değil; yanlış yönetime kızmak gerekir.